شخصیت اقتدارطلب کیست؟
«شخصیت اقتدارطلب» اصطلاحی است که تئودور آدورنو آن را همراه با همکارانش در کتابی تحت همین عنوان (1950) وضع کرد. هدف آدورنو و همکارانش توصیف گونهای از شخصیت بود که ویژگیاش تبعیت افراطگونه، اطاعت مطلق در برابر اقتدار، عدم انعطاف و تکبر در برابر افراد فرودست انگاشتهشده بود.
آدورنو یکی از اعضای مکتب فرانکفورت بود که از ستم رایش سوم نخست به بریتانیا و سپس به آمریکا گریخت. او در آنجا پژوهشهای تجربی گستردهای در خصوص شخصیتهای فاشیست، یهودستیز و نژادپرست انجام داد. آدورنو در جریان کوشش برای تبیین اینکه چرا برخی افراد بیش از دیگران مستعد پذیرفتن نظامهای باور فاشیستی و اقتدارگرا هستند، چندین مقیاس سنجش نگرش لیکرت را تعبیه کرد.
این مقیاسها نشانگر دستهای از خصایص بودند که «اقتدارطلبی» نامیده شدند. او در این مطالعه مقیاسهای متعددی را ایجاد کرد (فاشیست، یهودستیز، قومپرست) و بخشی از هدف مطالعه بررسی همین مقیاسها بود. طی مصاحبه با بیش از 2000 پاسخدهنده، یک همبستگی تنگانگ میان عواملی همچون نژادپرستی، تبعیت متصلبانه از ارزشهای قراردادی، نگرش تسلیم در برابر اقتدار اخلاقی گروه متبوع، آمادگی پذیرفتن مجازات، مخالفت با طبع خیالآفرین و ظریف، اعتقاد به نظریههای قضا و قدری و بیمیلی در پذیرش ابهام یافت شد. نتیجتا، با استفاده از نظریهی فرویدی، این مجموعه نگرشهای اقتدارطلبانه با الگوهای خانوادگی پیوند داده شدند. استفاده از روش مصاحبه عمیق و آزمون اندریافت موضوع، همبستگی شخصیت اقتدارطلب را با الگوهای خانوادگی انضباط، تصلب، قواعد متظاهرانه و تملق هراسناک از خواستههای والدین نشان داد.
کتاب «شخصیت اقتدارطلب» یک مطالعهی کلاسیک دربارهی پیشداوری، مکانیسمهای دفاعی و بلاگردانی بود. خود همین اصطلاح نیز از آن زمان وارد ادبیات روزمره شد، حتی بهرغمآنکه پژوهش اولیهی آدورنو با انتقادات قابلتوجهی روبرو شد. از جمله ضعفهایی که منتقدان به آن اشاره کردهاند عبارتند از اینکه: سنجههای مطالعهی آدورنو فقط به طیف راست سیاسی تعلق دارد و او به بررسی وسیعتر افراد تنگنظر هر دو طیف اقدام نکرده است؛ او مانند تمام نظریههای بلاگردانی فرایندهای تاریخی پیچیده را به نیازهای روانشناختی فروکاسته است؛ و کار پژوهشی او بر مقیاسها و نمونههای ناقص مبتنی است.
ترجمه از
Gordon, Marshal, 2003, “authoritarian personality” in a Dictionary of the Sociology, Oxford University Press.
کلمات کلیدی:
نئودور آدورنو، جامعهشناسی سیاسی، فاشیسم
